تبلیغات
مهدویـــــــــــــــــــــــــت - حافظ و مهدویت

مهدویـــــــــــــــــــــــــت

مرجع مهدویــــــــــــت

حافظ را كمتر كسی است كه نشناسد، شهرتش جنبه جهانی دارد و نام او برای ایرانیان نامی كاملاً آشناست و اغلب آنها از اشعار او ابیاتی را از بر دارند.
انتخاب تخلّص »حافظ«، حكایت از ذوق هنری و تعلق خاطر سراینده، به قرآن و مفاهیم ملكوتی آن دارد. پیوند عشق و عرفان حافظ را موفق كرد تا از تركیب این دو عنصر مجموعه ای شگفت انگیز و دلپذیر بوجود آورد.
در غزلیات حافظ، علاوه بر عشق الهی كه سرچشمه عرفانی دارد، موارد بسیاری درباره عشق انسانی و نشانه های آن یافت می شود. در اینگونه از غزلها آشكارا از اندام آدمی: چشم، ابرو، خال، زلف، لب لعل و خصوصیات جسمانی و مادی صحبت می شود و سراینده آن را به صورت یك ارتباط منطقی با محبوب ازلی مرتبط می سازد، این عشق انسانی در نهایت منجر به عشق الهی می شود.
در تعریف عشق آمده است كه: عشق بر دوگونه است، یكی احساسات و عواطف و محبت انسانها نسبت به یكدیگر كه آن را عشق مجازی می گویند و دیگری عشق به پروردگار جهانیان كه آنرا عشق حقیقی گویند و در این مقال می خواهیم بدانیم كه عشق به حضرت پیامبر، صلّی اللَّه علیه وآله، و خاندان طاهرینش در كدامیك از این دو تعریف می گنجد، در این باره از پیامبر اكرم، صلّی اللَّه علیه وآله، نقل است كه: »هیچ بنده ای مؤمن نیست تا اینكه من نزد او از زن و فرزند و مال و همه مردم محبوب تر باشم.« و در روایتی آمده است: »از خودش«.1
و در حدیث دیگری می فرماید: »خدا را به خاطر نعمتهایی كه به شما داده دوست بدارید و مرا به خاطر دوستی خدا.«2
حاصل آنكه دوستی و محبت به اولیای حق همان مسأله محبت به خداست، عشق ورزیدن به اهل بیت، علیه السلام، همان عشق ورزیدن به 
مقام ربوبیت است و درحقیقت دوستی اهل بیت، علیهم السلام، حكم پلی را دارد كه عاشق را به سوی حق و حقیقت هدایت می كند.
حافظ نیز سرمنشأ عشق و راه وصل را در جمال یار جستجو می كند و جمال یار را بازتاب جمال حق در عرصه آفرینش می داند. طی این سلوك و وجود روح افزای محبوب به عاشق حیاتی دوباره می بخشد و اثر فنا را در وی می زداید و نامش را برای ابد در جریده عالم ثبت می كند.
هرگز نمیرد آنكه دلش زنده شد به عشق
ثبت است بر جریده عالم دوام ما
اكنون می خواهیم بدانیم چه كسی می تواند بر فردی مثل حافظ اثر بگذارد و اساساً انسان كامل در عصر حافظ چه كسی بوده است؟
آیا مشایخ شهر كه الگوی عوام به عنوان یك انسان كامل بوده اند می توانستند الگوی حافظ باشند؟ به طور یقین پاسخ منفی است.
نشان اهل خدا عاشقی است با خود دار
كه در مشایخ شهر این نشان نمی بینم
نشان انسان كامل و در لسان حافظ (مرد خدا) عاشقی است و خواجه عشق را در مشایخ شهر نمی بیند.
زاهد ظاهربین نیز از نمادهای منفی شعر حافظ است. زاهد فقط به ظاهر می نگرد و از باطن و نهانخانه دل بی خبر است.
زاهد ظاهرپرست از حال ما آگاه نیست
در حق ما هرچه گوید جای هیچ اكراه نیست
چنانچه پیداست، حافظ زاهد را به عنوان راهبر نمی پذیرد، معشوق حافظ از خاك بوجود آمده، ولی به آن دلبستگی ندارد و به عبارتی رنگی از تعلق بر خویش ندارد.
غلام همت آنم كه زیر چرخ كبود
ز هر چه رنگ تعلق پذیرد آزاد است
پس محبوب حافظ باید انسان كامل باشد، استاد مطهری، رحمةالله علیه، در شرح انسان كامل می گوید:
»انسان، مانند بسیاری از چیزهای دیگر كامل و غیركامل دارد و شناخت انسان كامل و انسان نمونه از دیدگاه اسلام، از آن نظر برای ما اهمیت دارد كه اگر بخواهیم یك مسلمان كامل باشیم، باید بدانیم كه انسان كامل چگونه است و سیمای معنوی انسان كامل چه مشخصاتی دارد، تا در پرتو این شناخت بتوانیم خود و جامعه خود را آنگونه بسازیم. انسان كامل در اسلام یك انسان ایده آل و ذهنی نیست، بلكه وجود عینی دارد«.
استاد مطهری، پیغمبر اكرم، صلّی اللَّه علیه وآله، را به عنوان یك نمونه انسان كامل و بعد از ایشان حضرت امام علی، علیه السلام، را به عنوان نمونه دیگر معرفی می نماید.
استاد ادامه می دهد:
»عقل، عشق، محبت، عدالت، خدمت و آزادی از انواع ارزشهای انسانی هستند، حال كدام انسان، انسان كامل است، او كه فقط عابد محض است؟ یا عاشق محض؟ عادل محض؟ و... نه هیچكدام، انسان كامل نیست، انسان كامل انسانی است كه همه این ارزشها، [درحد اعلی] و [هماهنگ با یكدیگر] در او رشد كرده باشد و علی، علیه السلام، چنین انسانی است«. 3

انسان كامل در شعر حافظ
استاد مطهری در كتاب آیینه جام، ابیاتی را تحت عنوان انسان كامل در شعر حافظ گردآوری نموده است، كه از آن جمله اند:
گرچه شیرین دهنان پادشهانند، ولی
او سلیمان زمانست كه خاتم با اوست
در احادیث شباهتهای فراوانی برای آن حضرت با انبیا ذكر شده است و از آن جمله در شباهت آن حضرت با سلیمان، علیه السلام، آمده است: بادها به اذن خداوند مسخّر وی می گردند و سلطنت او بر تمام زمین گسترده خواهد شد و امیر مؤمنان در این رابطه می فرماید:
»نخستین كاری كه قائم در انطاكیه انجام می دهد این است كه تورات را از غاری بیرون می آورد كه عصای موسی و انگشتر سلیمان در آن است.«4
و نیز می فرماید:
»در بیت المقدس، تابوت سكینه و [انگشتر سلیمان] و الواحی را كه بر موسی نازل شده بیرون می آورد.«5
همچنین امام صادق، علیه السلام، می فرماید:
»عصای موسی و انگشتر سلیمان در دست او خواهد بود.«6

تو خود چه لعبتی ای شهسوار شیرین كار
كه در برابر چشمی و غایب از نظری
امیر مؤمنان در این رابطه می فرماید:
»هنگامی كه امام غایب از دیده ها پنهان شود و مردم از غیبت او ازحد شرع بیرون روند، توده مردم خیال می كنند كه حجت خدا ازبین رفته و امامت باطل شده است. سوگند به خدای علی در چنین روزی »حجت خدا در میان آنهاست«، در كوچه و بازار آنها گام برمی دارد و بر خانه های آنها وارد می شود و در شرق و غرب عالم به سیاحت می پردازد و گفتار مردمان را می شنود بر اجتماعات آنها وارد شده سلام می فرمایند...«7
در این شب سیاهم گم گشت راه مقصود
از گوشه ای برون آی ای كوكب هدایت
روایت زیر با مصرع دوم بیت مذكور مطابق است.
امام زین العابدین، علیه السلام، می فرماید:
»فتنه هایی چون امواج تاریك شب بر آنها هجوم می آورد كه كسی از آنها رهایی نمی یابد، بجز افرادی كه خداوند از آنها پیمان گرفته است، آنها شعله های هدایت و سرچشمه های دانش و فضیلت هستند، كه خداوند آنها را از هر فتنه تاریك نجات می دهد«.8
حاصل آنكه بیت یاد شده از حافظ برگرفته از واقعیاتی است كه در متن احادیث نقل است: خواجه شیراز در شرایط نابسامان جامعه در جستجوی كوكب هدایت، حضرت مهدی موعود، عجّل اللَّه تعالی فرجه، است تا ازطریق وی به حقایق دست یابد.
هواخواه توأم جانا و می دانم كه می دانی
كه هم نادیده می بینی و هم ننوشته می خوانی
پیامبر اكرم، صلّی اللَّه علیه وآله، می فرماید:
»نیكان عترت من، و پاكان بستگان من، در كودكی حكیم ترین مردمان، و در بزرگی داناترین آنان هستند. آگاه باشید كه ما خاندانی هستیم كه از علوم خدا به ما تعلیم شده است و از حكمت خدا به ما عطا شده، و از صادق مصدق فرا گرفتیم«.9
آری آن حضرت خزانه دار علوم الهی است و اسرار الهی را از صادق مصدق فرا گرفته و به همین علت از اسرار درونی خواخواهان خود مطلع است.
ادامه دارد
پی نوشتها:
× برگرفته از كتاب: دلبری برگزیده ام، مجتبی معظمی
و 2. مجموعه ورّام »آداب و اخلاق در اسلام«، ج اول.
. انسان كامل، ص51.
. بشارةالاسلام، ص253.
. الزام الناصب، ص202.
. منتخب الاثر، ص221.
. بشاره الاسلام، ص37.
. غیبت نعمانی، ص84.
. منتخب الاثر، ص151.

ماهنامه موعود شماره25

 

 

 

 

 

قسمت دوم


همانگونه كه ذكر شد، مهدویت و نوید ظهور مصلح غیبی در اسلام بسیار قدیمی و ریشه دار است، لیكن نباید غافل بود كه این امر اختصاص به شیعیان ندارد، بلكه این اعتقاد در میان عامه مسلمین وجود دارد و همچنین ادیان دیگر نیز ظهور آن حضرت را قطعی می دانند، ولی هركدام، از این منجی، به گونه ای تعبیر كرده اند. حافظ درباره غیبت آن حضرت می گوید:

ازدست غیبت تو شكایت نمی كنم

تا نیست غیبتی نبود لذت حضور یا در جای دیگر:

ای غایب از نظر به خدا می سپارمت

جانم بسوختی و به جان دوست دارمت امام رضا، علیه السلام، درباره غیبت آن حضرت چنین می فرماید:

چهارمین فرزند من، خداوند او را در پشت پرده غیبت پنهان می سازد. تا وقتی كه خود می خواهد.1

در كتاب مجموعه زندگی چهارده معصوم آمده است: عارف نامی حافظ شیراز كه به زیارت جان باهرالنور امام زمان، عجّل اللَّه تعالی فرجه، تشرّف حاصل كرده است، شرایط زیارت حجت عصر را چنین وصف می كند:

در خرابات مغان نور خدا می بینم

این عجب بین كه چه نوری زكجا می بینم

جلوه بر من مفروش ای ملك الحاج كه تو

خانه می بینی و من خانه خدا می بینم

خواهم از زلف بتان نافه گشایی كردن

فكر دورست همانا كه خطا می بینم استاد علی دوانی در كتاب شوق مهدی مطلبی را درمورد حافظ و حضرت مهدی آورده است:

در اشعار هیچ یك از شاعران بزرگ غیر از حافظ نمی بینیم كه تا این حد ابیاتی مناسب با اعتقاد شیعیان درباره امام زمان، علیه السلام، آمده باشد و تقریباً كمتر غزلی است كه بیتی یا ابیاتی از آن مناسب با وصف حال امام غایب ازنظر نباشد.

لسان الغیب در غزلهای شورانگیز خود بارها سروده است:

روی بنما و وجود خودم از یاد ببر

خرمن سوختگان را همه گو باد ببر

اشكم احرام طواف حرمت می بندد

گرچه از خون دل ریش دمی طاهر نیست

عمریست تا به راه غمت رو نهاده ایم

روی و ریای خلق به یك سو نهاده ایم

ای خرّم از فروغ رخت لاله زار عمر

بازآ كه ریخت بی گل رویت بهار عمر

ای پادشه خوبان داد از غم تنهایی

دل بی تو به جان آمد وقت است كه بازآیی

بنمای رخ كه خلقی واله شوند و حیران

بگشای لب كه فریاد از مرد و زن برآید از اینها جالبتر اینكه حافظ نام »مهدی« را صریحاً آورده و از ظهور و نابودی »دجّال« - مظهر ریا و تزویر و بدی و پلیدی - سخن گفته است:

كجاست صوفی دجّال چشم ملحد شكل

بگو بسوز كه »مهدی« دین پناه رسید!

شباهت حضرت مهدی به پیامبران الهی درشعر حافظ

در حضرت نشانه هایی از پیامبران الهی وجود دارد كه به احادیثی در این رابطه اشاره می كنیم:

مهدی قائم از نسل علی بن ابیطالب، علیه السلام، است كه در اخلاق و اوصاف، شكل و سیما، شكوه و هیبت چون عیسی بن مریم است. خداوند به همه پیامبران هرچه داده، به او نیز داده، با اضافاتی.

همچنین در روایت دیگری از كتاب اثبات الرجعة فضل بن شاذان از امام صادق، علیه السلام، آورده است2:

هیچ معجزه ای از معجزات انبیاء و اوصیا نیست مگر اینكه خداوند تبارك و تعالی مثل آن را به دست قائم، علیه السلام، ظاهر می گرداند تا بر دشمنان اتمام حجت كند.3

و در حدیث دیگری امام صادق، علیه السلام، می فرمایند:

و در آن هنگام كه آقای ما قائم، علیه السلام، به خانه خدا تكیه زده می گوید: ای مردم هركس می خواهد آدم و شیث را ببیند، بداند كه من آدم و شیث هستم و هركس می خواهد نوح و فرزندش سام را ببیند، بداند كه من نوح و سامم و هركس كه می خواهد ابراهیم و اسماعیل را ببیند، بداند كه من همان ابراهیم و اسماعیل می باشم، و هركس می خواهد موسی و یوشع را ببیند، من همان موسی و یوشع هستم، و هركس می خواهد عیسی و شمعون را ببیند من همان عیسی و شمعون هستم و هركس می خواهد محمد، صلّی اللَّه علیه وآله، و علی، علیه السلام، را ببیند من همان محمد و امیرالمؤمنین، علیهماالسلام، هستم و هركس می خواهد حسن و حسین را ببیند من همان حسن و حسینم و هر كس می خواهد امامان از ذریه حسین، علیه السلام، را ببیند بداند كه من همان ائمه اطهار هستم، دعوتم را بپذیرید و به نزدم جمع شوید كه هرچه گفته اند و هرچه نگفته اند به شما خبر دهم.4

احادیث فوق دلالت دارد كه تمام صفات انبیا و ائمه، علیهم السلام، در وجود حضرت جمع است و چه خوش گفته اند: »آنچه خوبان همه دارند تو یكجا داری«.

حافظ نیز این نكته را زیبا سروده:

حافظ مكن اندیشه كه آن یوسف مه روی

باز آید و از كعبه احزان به در آیی

یا :

گفتند خلایق كه تویی یوسف ثانی

چون نیك بدیدم به حقیقت به از آنی

ادامه دارد

پی نوشتها:

× برگرفته از كتاب دلبری برگزیده ام...

. بشارة الاسلام، ص 51.

. روزگار رهایی، ج 1، ص 130.

. غیبت نعمانی، ص 13.

. همان.

ماهنامه موعود شماره 26

  • ابر برچسبها

آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :